Salgın süresince testleri analiz ederek vaka tespitlerini yapan mikrobiyoloji uzmanlarının emeği Sağlık Bakanlığı tarafından her gün açıklanan vaka verilerinin gölgesinde bırakıldı. Salgınla birlikte 7/24 çalışma düzenine geçen mikrobiyoloji uzmanlarının çalışma koşulları “normalleşme” döneminde de normale dönmedi. Hastanelere COVID-19 dışında başvuruların alınmaya başlamasıyla poliklinik hastalarının testlerine, Bakanlık tarafından başlatılan COVID-19 tarama testleri ve her gün açıklanan vaka testleri eklendi.
Çalışmalarını, dünyada ilk kez görülen bir virüsün analiz edildiği laboratuvarlarda kendilerini ve ailelerini virüs yükünden koruyarak sürdürmeye çalışan uzmanların emeği ise katsayı adaletsizliğinin gölgesinde bırakıldı. İlk vakalar açıklanmadan önce Resmi Gazete’de 4 Mart’ta yayımlanarak yürürlüğe giren “Sağlık Bakanlığı’na Bağlı Sağlık Tesislerinde Görevli Personele Ek Ödeme Yapılmasına Dair Yönetmelik” ile mikrobiyoloji ve tıbbi biyokimya laboratuvar branşlarındaki uzmanların katsayıları uzmanlık dalları arasında en düşük katsayı olarak belirlendi. Belirlenen rakamlar pandemi sürecindeki artan iş yüküne rağmen artırılmadığı gibi pandemi öncesinin de altına düşürüldü.
Katsayı haksızlığına karşı hukuki mücadeleyi sürdüren Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Derneği (KLİMUD) Yönetim Kurulu, salgın sürecinde vaka tespitleri için 7/24 çalışan mikrobiyoloji uzmanlarının salgın sürecindeki çalışma koşullarını anlattı.
COVID-19 tanısını tıbbi mikrobiyologlar koyuyor
“Laboratuvarlar; hastalık şüphesi olan kişilerin numunelerinin kabul edildiği, çeşitli işlemlerden geçirildiği, testlerinin çalışıldığı ve saklandığı ortamlar olarak önemli biyolojik riskler içermektedir. Tıbbi mikrobiyoloji uzmanları bu riskleri analiz eden, derecelendiren, gerekli önlemleri alan kişilerdir. Ayrıca hastadan alınan çeşitli numunelerde, farklı laboratuvar yöntemlerini kullanarak mikroorganizmaların sebep olduğu hastalıkların mikrobiyolojik tanısını koyan hekimlerdir. COVID-19 hastalığına sebep olan SARS-CoV-2 virüsünün mikrobiyolojik tanısı özel testlerle tıbbi mikrobiyoloji uzmanları tarafından konmaktadır. Pandemi süreci sağlık hizmetinin tüm disiplinleri ile bir bütün olduğunu bir kez daha göstermiştir.”
Salgınla beraber 7/24 çalışma düzenine geçildi
“Süreçte tıbbi mikrobiyoloji uzmanları tarafından, Sağlık Bakanlığı’nın organizasyonunda, hepimiz için yeni olan bu etkenin tanımlanması için hızla organize olunarak, mevcut laboratuvar altyapısında bulunmayan, “COVID 19 PCR yetkili laboratuvar ağı” kurulmuş, böylece COVID şüpheli kişilerde SARS-CoV-2’nin mikrobiyolojik tanısı 7/24 konulur hale getirilmiştir.”
Artan test sayısı onların görünmeyen emeği
“Yetkili laboratuvarlarda, tıbbi mikrobiyoloji uzmanları SARS-CoV-2 testinin en geç 24 saat içerisinde sonuçlanıp raporlanmasını sağlayacak şekilde; 7 gün 24 saat hizmet düzeni oluşturmuştur. Test sayılarında ihtiyaç duyulan artış bu sayede sağlanmıştır. Ulusal Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları tıbbi mikrobiyoloji uzmanlarının öngörüleri ile yerli bir tanı kitinin hazırlanıp, üretime geçirilmesi tanıda hem maliyet hem ulaşılabilirlik anlamında çok önemli katkı sağlamıştır.”
“Şuan toplumdaki bağışıklık düzeyini ölçmek için SARS-CoV-2 antikor testleri çalışılıyor”
“Hakkında henüz yeterince bilgi sahibi olunmayan ancak bulaşıcılığının yüksek olduğu bilinen bir etkenle çalışır ve çoğaltarak tanı koyarken tıbbi mikrobiyoloji uzmanları kendini, çevreyi ve çalışma arkadaşlarını korumak ve onların çalışma motivasyonlarını düşürmemek için tıbbi mikrobiyoloji uzmanlığının önemli bir bileşeni olan biyogüvenlik bilgilerini kullandılar. Salgının üçüncü ayının tamamlandığı şu günlerde, toplumda oluşmuş bağışıklık düzeyini belirlemek üzere SARS-CoV-2 antikor testleri çalışılmaktadır. Salgının bundan sonraki döneminde alınacak önlemleri belirlemeye katkı sağlayacak bu çalışmalar da tıbbi mikrobiyoloji uzmanları tarafından yürütülmektedir.”
Bir yandan testleri sonuçlandırıp bir yandan kurumları bilgilendirdiler
“Tıbbi mikrobiyoloji uzmanları, bir taraftan sonuç üretirken, diğer taraftan virüsün sağlık kuruluşlarında ve toplumda yayılmasını önlemek üzere alınması gereken önlemler konusunda da yetkin kişilerdir. Çalıştıkları sağlık kuruluşlarında, illerde, tabip odalarında ve il sağlık müdürlüklerinde oluşturulan salgın kriz ekiplerinde planlamaları yapmak, tavsiyelerde bulunmak, bilimsel katkı sağlamak üzere görev almışlar, dokümanlar hazırlamışlardır.”
Testlerle ve alınması gereken önlemlerle ilgili raporlar hazırlayıp Bakanlığa sundular
“Sahadaki tıbbi mikrobiyoloji uzmanlarını temsil eden uzmanlık derneği olan Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Derneği (KLİMUD) salgın sürecinde en hızlı şekilde gerek toplumu gerekse sağlık çalışanlarını bilgilendirmek üzere klimudkoronavirus.org adresinde birçok ulusal ve uluslararası kaynağı ve rehberleri referans alan bilgi dokümanları paylaşmaktadır. Söz konusu siteye en son “Amerika Enfeksiyon Hastalıkları Derneği”nin tavsiyelerini içeren COVID-19 tanı rehberinin çevirisi eklenmiştir. Uzmanlık Derneği aynı zamanda Sağlık Bakanlığı ile salgının başından bu yana çeşitli görüşmeler yapmış ve normalleşme sürecinde alınması gereken önlemler ile tanı testlerine dair kapsamlı bir görüş yazısını Sağlık Bakanlığının görüşlerine sunmuştur.”
“Karşılaştığımız sorunları kendimiz çözdük”
“Sahada farklı sağlık kuruluşlarında (devlet hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri, üniversiteler, halk sağlığı laboratuvarları vb) görevli olan tıbbi mikrobiyoloji uzmanları COVID-19 tanı testlerini çalışmak üzere salgının ilk günlerinden başlayarak gönüllü olmuş; mevcut laboratuvar rutininde bulunmayan bu testi çalışmak için gerekli personel, ekipman, cihaz, çevre şartları, numune alma, test, raporlama süreçlerini planlamış, uygulamış, yönetmiş ve yönetmektedir. COVID-19 tanı testlerinin çalışılmaya başlanması süreçleri oldukça yoğun planlamalar, satın alma ve malzeme temini, personel yetkinliğinin sağlanması, personelin biyogüvenlik eğitimlerinin verilmesi, iş akışının oluşturulması gibi çok yoğun faaliyetlerle geçmiş; karşılaşılan sorunlar tıbbi mikrobiyoloji uzmanları tarafından çözüme kavuşturulmuştur. “
“Kamuda moleküler mikrobiyoloji çalışmalarına yer verilmemesi, salgın sırasında tecrübesizlikle sonuçlandı”
“Teknik personelin büyük bir kısmının, kamuda çoğu kurumda moleküler mikrobiyoloji çalışmalarına yer verilmemiş olması nedeniyle yeterince tecrübe sahibi olmadıkları görülmüştür. Bazı kurumlarda ilave görevlendirmeler yapılmış, bu durumda da teknik personelin testin hangi aşamasında daha verimli çalışabileceği ve sorumluluk alabileceğine dair gözlem ve değerlendirme yapılmış, eğitim faaliyetleri devam etmiş ve çalışma grupları oluşturulmuştur. Çalışılan etken yeni bir etken olduğundan bulaş yolları, tanımlanması, sonuçlarla ilgili, sistemle ilgili olarak birçok konunun yeterince bilinmemesi teknik personelde çalışma sırasında kaygı yaratmıştır.”
“Çalışan sağlığı açısından Biyogüvenlik ile ilgili endişeler çok fazlaydı”
“Biyogüvenlik ile ilgili endişeler çok fazlaydı. Etken, örnek, hasta, test, zamanlama gibi çok fazla değişkenin olduğu bir testte doğru ve zamanında sonuç üretmek için yoğun çaba gösterildi. Çok sayıda test çalışılmasından kaynaklı olarak biriken viral yükün çalışanları ve ortamı etkilememesi için sürekli kontrol etmek ve önlemler almak durumunda kalındı. Biyogüvenlik önlemlerine yönelik doğru tutum ve davranış kazanmış olmanın getirdiği bilinç ve sorumluluk ile biyogüvenliğin bireysel korunmanın yanı sıra, toplum sağlığı açısından ne kadar kritik olduğu, bu yönde tutum ve davranış içinde olmayan çalışanların getireceği risk konusunda açıklamalar ve uyarılar yapılmıştır.”
“Testlerle ilgili güncellemeler sürüyor “
“Çalışılan etkenin dinamiğinin çok farklı olması, örnek kalitesi, örneğin alınma zamanı, transport süresi gibi pek çok faktörden kolayca etkilenmesi nedeniyle, çok sık tekrara girmek, tekrar örnek istemek gibi durumlarla karşılaşılmış, bunlarla ilgili olarak kurumlara dönüş yapmak, bilgi vermek, iletişim kurmak zaman zaman zor olmuştur. Çalışılan test yeni ve araştırma geliştirme süreci aktif olarak devam eden bir test olduğundan güncellemeler de halen devam etmektedir. Sonuç olarak geliştirme süreci devam eden yeni bir kit ile çalışırken, etken ile ilgili bilgiler de sürekli güncelleniyordu. Aynı anda tüm dünyada bu testlerin çalışılıyor olması nedeni ile sarf malzemelerinin temininde de zaman zaman sıkıntılar yaşanmıştır. Şu anda hizmetlerin aynı şekilde sürdürülmesi için de benzer faaliyetler aynı şekilde devam ettirilmektedir.”
Haftanın yedi günü 24 saat çalışıyorlar
“Sağlık Bakanlığı tarafından, her gün sonuçlandırılan COVID-19 testlerinin ve pozitif sonuçların sayısı açıklanmaktadır. Bu testler tıbbi mikrobiyoloji uzmanları tarafından yönetilen COVID-19 yetkili laboratuvarları tarafından sonuçlandırılmaktadır. Tıbbi mikrobiyoloji uzmanları pandeminin başlangıcından bugüne kadar ve süreç bu şekilde devam ettiği sürece, COVID’in mikrobiyolojik tanısı hizmetinin haftanın yedi günü ve 24 saat süre ile verilmesini sağlamaktadır. Bu oldukça yoğun planlama, uygulama, personel yönetimi, satın alma, test yönetimi, problem çözme vb. aşamaları içeren bir süreçtir. “
Sadece test sürecini değil test sonrası süreci de onlar kontrol ediyor
“Tıbbi mikrobiyoloji uzmanları laboratuvarın test sürecinin yanısıra; test isteme, numune alma, numune gönderme gibi test öncesi süreçlerin güvenliği ve doğruluğunu da kontrol eder. Bu nedenle laboratuvara gönderilen her örneğin uygun şekilde alınıp alınmadığı, uygun transfer koşullarında taşınıp, taşınmadığı, bunları taşıyan personelin uygun güvenlik önlemleri alıp almadığı tıbbi mikrobiyoloji uzmanları tarafından takip edilir. Teknik olarak testin çalışılmasında hiçbir engel olmaması için tıbbi mikrobiyoloji uzmanları aynı zamanda çalışılan testlerin raporlanması, çalışılmış numunelerin uygun şekilde saklanması, kritik sonuçların süreçte görev alan sağlık çalışanlarına bildirilmesi gibi test sonrasındaki süreçlerini de yönetir.”
Bir yandan da çalışanların hak ve koşullarını düşünme sürecini yürüttüler
“Salgın sürecinde yoğun bir iş yükünün altına giren ve günlük test sonuçlarını sağlamak üzere planlamalar yapan ve çalışan tıbbi mikrobiyoloji laboratuvarlarının iş yükü normalleşme sürecinde katlanarak artmıştır. Bunların sonucunda personel yorgunluğu, motivasyon düşüklüğü gibi konular da sıklıkla gündeme gelmiş, tıbbi mikrobiyoloji uzmanı aynı zamanda ekibin başı olarak personelin hak ve koşullarını düşünmek, motivasyonunu sağlamak, önlemlere uyumunu sürdürmek, yetkinliğini izlemek gibi sorumlulukları da yürütmüş ve yürütmektedir.”
Bakanlığın salgın sürecinde getirdiği katsayı sistemi ile emekleri değersizleştirildi
“COVID-19 pandemisinin ülkemizdeki yansımaları ortaya çıkmadan kısa bir süre önce sağlık personeline yapılacak ve kısaca “döner sermaye ödemesi” olarak adlandırılan ödeme sistemine bir takım değişiklikler getirdi. Doğası gereği zaten pek de adil olmayan ek ödeme sistemindeki bu değişikler özellikle tıbbi mikrobiyoloji ve tıbbi biyokimya laboratuvar branşlarındaki uzmanları mutsuz etti. Bunun sebebi yönetmelikte daha önce uzman hekim, yan dal uzmanı hekim, pratisyen hekim gibi eğitim özelliklerine göre belirlenmiş katsayılar tüm uzmanlık dalları için farklı hale getirilmiş oldu.”
“Katsayı, pandemi öncesinde tüm uzmanlar için aynıydı pandemi sırasında mikrobiyoloji uzmanlarınınki düşürüldü”
“Yani önceden branş farkı olmaksızın tüm uzman hekimler için aynı katsayı çarpanı ile ödemeler hesaplanırken yeni yönetmelikle bazı uzmanlık alanları için yüksek katsayılar belirlenirken tıbbi mikrobiyoloji ve tıbbi biyokimya uzmanlık alanları için en düşük katsayılar belirlendi. Üstelik daha önceki katsayının altına düşürülecek şekilde. Bu durum büyük bir infial yarattı doğal olarak. Aynı eğitim gereklerini yerine getirdikten sonra bütüncül bir hizmet olan sağlık hizmetlerinde görev almak üzere seçtiğiniz bir dalda verdiğiniz emeğin değersizleştirilmesi anlamına gelen bu durum maddi kaybın ötesinde, yarattığı bu değersizleştirme algısı nedeniyle çok yaraladı hepimizi.”
COVID-19 testlerine, poliklinik hizmetlerine başvuran hastaların testleri ve bağışıklık kazanılıp kazanılmadığını ölçen testler de eklendi
“Normalleşme sürecinde COVID 19 yetkili laboratuvarlarının iş yükü gerek şüpheli hasta numunelerinde yapılan testler, COVID 19 tanısı ile yatan hastalarda tekrar edilen testler ve çeşitli meslek ve diğer gruplarda yapılan tarama testleri ile fazlasıyla artmıştır. Aynı zamanda sağlık kuruluşlarında hasta kabulü başlamıştır. Poliklinik hizmetleri sürdürülmektedir. Hastaların diğer mikrobiyolojik tanı testleri artan hasta sayısı ile birlikte, test yüküne eklenmiş durumdadır. Ayrıca saha çalışmalarının, taramaların başlaması ile birlikte test sayıları daha da artmış ve PCR testlerine eliza testleri de eklenmiştir. Normalleşme sürecinde tıbbi mikrobiyoloji uzmanlarının iş yükü oldukça artmış durumdadır. Uzmanlarının hayatı salgının başlangıcından bu yana hemen hemen sadece iş olmuştur ve uzun bir süre daha böyle sürecek gibi görünmektedir.”
