Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu Teklifi’nin 28 Ocak’ta İçişleri Komisyonu’ndan geçmişti. Genel Kurul’a gelecek olan kanun teklifi için CHP, HDP ve İYİ Parti muhalefet şerhi düştü. Kanun teklifiyle “keyfi bir kolluk yapısının hazırlandığına” dikkat çeken CHP ve HDP, teklifin hukuki aykırılıkları noktasında birleşti.
CHP: Tutma yetkisi genel kollukta kalsın
CHP’nin muhalefet şerhinde; teklifin hukuki eksiklikleri olduğu vurgulanarak, bekçilerin haklarını da korumadığına dikkat çekildi. CHP şerhinde, maddelerde anayasaya aykırılık içeren unsurlara itiraz edildi ve bekçilere verilecek olan “tutma yetkisinin” yalnızca genel kolluk kuvvetlerinde olması gerektiği kaydedildi. Tutma yetkisinin yardımcı kolluğa kadar genişletilmesinin, Anayasa’nın 19. maddesinde düzenlenen kişi hürriyeti ve güvenliği açısından büyük sakıncalar içerdiği üzerinde durulan şerhte, böyle bir yetkinin, mesleğe giriş ve eğitim şartları kanun teklifinde gösterilmeyen silahlı bir kadroya verilmesinin hak ihlalleri yaratacağı belirtildi.
CHP şerhinde, gece saatlerinde yapılacak kimlik kontrolü uygulamasının bekçiler açısından tehlikeli durumlara yol açabileceği de ifade edildi. Bekçilere genel kolluğa ilişkin disiplin, ödüllendirme ve performans hükümlerinin ne şekilde uygulanabileceğine ilişkin belirsizliğin Anayasa’nın 2. Maddesi’nde bulunan “hukuki güvenlik ilkesi”ni zedelediği vurgulandı.
HDP: Daha fazla ‘güvenlik’ daha fazla güvencesizlik getirir
Bekçilik sisteminin halkı fişleme, ayrımcılık ve kötü muamele ile hak ihlallerine neden olacağı belirten HDP şerhinde, sistemle “AKP’nin kendi iç istibdat ordusunu kurmaya çalıştığı” açıklandı. HDP’nin şerhinde, 2017 itibariyle bekçiler tarafından yapılan hak ihlallerine de yer verilerek “daha fazla ‘güvenlik’, daha fazla tahakküm ve güvencesizlik getirir” ifadeleri yer aldı. Hak ihlallerinde insan kaçırmadan darba, sözlü şiddetten işkenceye kadar pek çok farklı şekilde yapıldığına dikkat çekildi. Şerhte, “İstanbul Fatih ilçesi Kocamustafapaşa’da 2020 yılının Şubat ayının ilk gününde bekçiler, henüz yasa çıkmadan dahi üst araması yapmak istemiş; izin vermeyen bir yurttaşı darp ederek park demirlerine kelepçelemiştir. Yine aynı günlerde –kanun teklifi yasalaşmadan- Kızılay başta olmak üzere birçok yerde bekçiler tarafından hak ihlalleri ve sokak ortasında işkence gerçekleştirilmiştir” tepkisi gösterildi.
Bekçilere silah ve zor kullanma yetkisi veren maddelere ilişkin ise “Polislere dahi belirli durumlarda silah kullanma yetkisi verilirken, herhangi bir psikolojik ve hukuki eğitime tabi tutulmayan bekçilere böyle bir yetkinin verilmesi durumunun yeni güvenlik krizlerine gebe olacağı aşikârdır. Bireysel silahlanmanın artış göstermesi ve açığa çıkan güvenlik sorunları ile hükümet adeta kendisine yeni bir paramiliter güç oluşturmak istemektedir” ifadeleri kaydedildi.
İYİ Parti: Halihazırda emniyet güçleri bu yetkiyi yeteri kadar yerine getiriyor
İYİ Parti’nin muhalefet şerhinde ise bekçilere verilen “önleyici tedbirlerin” kapsamlı ve net olarak belirlenmediği eleştirisi yer aldı. İYİ Parti şerhinde, “Çarşı ve Mahalle Bekçilerine bir suç veya kabahatin işlenmesinin önlenmesi amacıyla kişileri veya araçları durdurabilme ve kimlik sorma yetkileri verilmesi amaçlanmaktadır. Bu Kanun ile bekçiler genel kolluk kuvvetlerine yardımcı kolluk olarak istihdam edilmektedirler. Bu sebeple çarşı ve mahalle bekçilerine durdurma ve kimlik sorma yetkisinin verilmesi sakıncalı görülmektedir. Çünkü halihazırda emniyet güçleri bu yetkiyi yeteri kadar yerine getirmektedir” ifadeleri yer aldı.
